Vorig jaar stond onze Evert Stellingwerf hier en legde namens GroenLinks Leeuwarden de nadruk op never waste a good crisis. We zaten nog middenin de coronacrisis en de wereld met het daarin geldende normaal was al verschillende keren stilgezet.

We zijn inmiddels een jaar verder en ik mag vandaag als nieuwe fractievoorzitter mijn eerste algemene beschouwing doen. Algemene beschouwingen die tevens de laatste zijn van deze raadsperiode. Nog twee maanden en we gaan als raad in een verkiezingsreces. Als ik in deze beschouwingen ergens de nadruk op wil leggen is dat we zijn aangekomen bij the decade of doing. Degene die hier een mooie Fryske of Nederlandse zin voor aanlevert belonen we met een Tony Chocolonely naar keuze. Bestuurlijk lef en radicaal nieuw realisme zijn gewenst met alle uitdagingen -ook wel crisissen genoemd die op ons afkomen. Van klimaat tot woningbouw en van arbeidsmarkt tot energie of vluchtelingen.

Niemand weet hoe na maart 2022 de samenstelling en verhoudingen in deze raad zullen zijn. Wat we wel weten is dat de uitdagingen er niet minder om worden en veel zaken in hoog tempo veranderen. Zaken die twee jaar geleden nog op weerstand stuiten -een autoluwe binnenstad of als overheid met inwoners open en transparant kijken hoe of het beter kan- zijn nu meer en meer gemeengoed en vallen bij steeds meer partijen in de categorie gewenst of zelfs noodzakelijk.

Beschouwing financiële situatie

Ook hebben we de laatste jaren kunnen ervaren dat er niets zo veranderlijk is als de gemeentebegroting. Voor de komende jaren zien we verschillende minnen, plussen en onzekerheden op ons af komen. Wij hebben de indruk dat de optelsom van deze factoren er op dit moment niet slecht uitziet. Dat zou de gemeente eindelijk ruimte geven om ambities in te vullen. Wij denken hierbij bijvoorbeeld aan de Visienota Kunst en Cultuur, maar ook de plannen voor Fiets op 1 en de Agenda Binnenstad die onlangs gepresenteerd zijn.

Wij vinden het logisch om de incidentele ruimte nu niet volledig te benutten en nog geen voorschot te nemen op structurele ruimte die waarschijnlijk gaat ontstaan (o,a, na aanpassing van het gemeentefonds). Een flinke buffer is wenselijk om de onzekerheden van corona op te vangen en het is  aan een nieuwe raad om in de volgende periode keuzes te maken.

Sociale basis

Wij hebben in de afgelopen coronatijd kunnen zien dat niet alleen in een wereld die werkt, maar juist ook in een wereld die niet werkt een netwerk van belang is. Daarom kunnen wij het belang van de sociale basis niet genoeg benadrukken. Dat dit belang steeds breder gezien wordt in beleid is super, maar net zo min als vrijwillig vrijblijvend is, is vrijwilligerswerk niet gratis. Verschillende vrijwilligersorganisaties geven aan dat zij moeite hebben om meerjarenbeleid te maken en de continuïteit te bieden die wij van ze vragen. Wij pleiten voor meer zekerheden, ondersteuning en mogelijkheden voor de sociale basis. Wij overwegen daarom om volgende week een motie in te dienen waarin we willen verkennen op welke wijzen de financiering van de sociale basis stabieler kan worden. 

Menselijke overheid

Zeker als je niet in de box gezond of normaal valt, is het vaak moeilijk om dingen geregeld te krijgen. Systemen zijn er niet op ingeregeld en de leefwereld en systeemwereld botsen dan nog vaker. Wij hoorden donderdag een aantal concrete voorbeelden hiervan tijdens het symposium bereikbare en behulpzame overheid. Dit symposium leidde tot heldere aanbevelingen en we zullen nauwlettend volgen hoe deze een plek gaan krijgen in de nieuwe dienstverleningsvisie.  

Volgende week is het symposium n.a.v. het WRR-rapport Samenleven in verscheidenheid. In dit rapport en ook andere rapporten die de laatste tijd zijn opgeleverd staat beschreven dat Gemeenten een sleutelrol hebben om te zorgen dat iedereen - nieuwkomers en gevestigde inwoners - zich thuis kan voelen in Nederland. 

Ook in Leeuwarden is de samenleving hard aan het veranderen en is een steeds groter deel van de samenleving afkomstig uit landen buiten de Europese unie. Een actiever overheidsbeleid voor de migratiesamenleving is dus hard nodig. Daarom hameren wij al langer op een actiever beleid rondom de integratie van statushouders.

De gedachte was dat met de invoering van de nieuwe wet inburgering dit goed zou komen, maar we weten inmiddels dat de aanbestedingen in vrijwel alle gemeentes zijn mislukt. We willen graag van de wethouder weten wat op dit moment de stand van zaken is. Kan de gemeente Leeuwarden straks haar sleutelrol waarmaken onder de nieuwe wet of zijn er nog zaken nodig om tot deze grote veranderopgave te komen?

Jongeren tussen 17 en 28 met complexe problematiek & onconventioneel wonen

We hopen dat het eerder benoemde benodigde lef ook gaat gelden voor de noodzakelijke verbeterslagen in de maatschappelijke opvang. In de afgelopen tien jaar is het aantal daklozen landelijk verdubbeld en onder jongeren zelfs verdrievoudigd. GroenLinks Leeuwarden heeft onlangs met PvdA, VVD en D66 opnieuw de brede aanpak dakloosheid geagendeerd en deze zal binnenkort in de raad behandeld worden. Wij vragen daarbij specifiek aandacht voor de groep Jongeren tussen 17 en 28 met complexe problematiek. Met argusogen kijken wij naar bv Eindhoven waar gestart is met een Pilot waarin deze gemeente en lokale zorgpartners momenteel jongeren in kwetsbare omstandigheden een jaar lang maandelijks een vast inkomen geven van €1050 om te werken aan herstel en perspectief. Dit zou volgens betrokkenen landelijk beleid moeten worden. “Het is beter voor de jongeren en bespaart uiteindelijk ook zorgkosten.” Een mooi voorbeeld van bestuurlijk lef!

Ook wij voelen namelijk ongeduld om eindelijk tot doorbraken en oplossingen te komen voor deze doelgroep. Liefst nog voor de komende verkiezingen! Dat geldt ook voor iets als onconventioneel wonen. Een concept - ook wel bekend als Skaeve Huse - waar al ruim 30 jaar over gesproken wordt in Leeuwarden, terwijl het elders in het land al op diverse plekken is gerealiseerd en werkt. Het is broodnodig om dat deel van de dak- en thuislozen die andere woonbehoeften of mogelijkheden hebben ook een veilige woonplek te bieden. As woensdag start op NPO 1 de serie welkom in containerdorp waarin dit in beeld gebracht wordt.

Wij horen graag de toezegging van de wethouder dat er nog deze laatste maanden knopen worden doorgehakt wat betreft de uitvoering van het onconventioneel wonen! En mocht dat nu niet kunnen, wat er concreet nodig is om tot het doorhakken te komen. Of wat we hierbij anders  gaan doen dan de afgelopen jaren waarin het vooral bij praten bleef.

Wonen is een mensenrecht - agenda-initiatief Instrumenten woningmarkt

Hiermee is ook de brug geslagen naar het onderwerp wonen. Als GroenLinks vinden we het niet normaal dat wonen een verdienmodel is geworden en dat betaalbaar wonen alleen voor de happy few is weggelegd. We willen het veranderen dat vooral beleggers huizen kopen, starters misgrijpen, studenten en jongeren geen plek vinden, dat kwetsbaren in bepaalde wijken oververtegenwoordigd en in andere ondervertegenwoordigd zijn. Daarom hebben we als GroenLinks Leeuwarden een agenda initiatief ingediend met betrekking tot de gemeentelijke instrumenten in de woningmarkt. Het is volgens ons hoog tijd om ook in deze crisis creatief te worden en bereid te zijn om dingen juist anders te gaan doen. 

Armoede

Een ander gebied waar lef en andere aanpak voor nodig is, geldt is wat ons betreft de aanpak van armoede en schulden. De vakbond FNV benadrukte onlangs dat na de verkiezingen de aanpak van armoede centraal moet komen te staan in gemeentelijke coalitieonderhandelingen.

We kijken dan ook uit naar de nieuwe armoedenota die binnenkort verschijnt. We vertrouwen erop dat we als Gemeente Leeuwarden mensen zoveel mogelijk armslag geven om uit de armoede te komen en daartoe knellende regelgeving gaan aanpakken. Een kans die we daarbij zien is dat het maximaal bijverdienen in de bijstand mogelijk wordt gemaakt. Te beginnen met huishoudens die al langdurig in armoede verkeren. Het zou geweldig zijn als de wethouder bij wijze van sneakpreview al een toezegging zou willen doen of dit in de aanpak komt?

Ook op andere beleidsterreinen zien wij kansen om de doorbraak te realiseren in de aanpak van schulden en armoede. Zoals het experimenteren met het kwijtschelden van schulden in het kader van het programma Leeuwarden Oost. Op dit punt hebben we nog wel een vraag aan de wethouder: in de Begroting lezen we dat de wijkaanpak na 2023 via Leeuwarden-Oost doorloopt, maar niet voor de Schepenbuurt en het Valeriuskwartier. Hoe voorkomen we dat in deze buurten de leefbaarheid verslechterd? Wat gaan we doen om het waterbedeffect te voorkomen? Kan de wethouder hierop reageren?

Luchtvervuiling - houtrook

Andere vormen van waterbed zien we als we in de LC van 20 oktober lezen dat “Haardhout is door de hoge gasprijzen niet aan te slepen in Friesland (en het is niet eens per se goedkoper dan gas)”. Ooit kocht ik een zwaar door de overheid gesubsidieerde pelletkachel. Ik dacht dat gezelligheid en goed doen voor het milieu hand in hand kon gaan. Nu is inmiddels onomstotelijk vast komen te staan dat het verstoken van hout dezelfde negatieve effecten heeft als uitlaatgassen in het verkeer en meer stoffen bevat die schadelijk zijn voor onze gezondheid. Er zijn steeds meer inwoners die de keerzijde van Houtrook benadrukken. Dit blijkt uit een onderzoek van Motivaction in opdracht van Milieu Centraal (2019) daarin staat ook te lezen hoe 31 van de 100 Nederlanders soms, regelmatig of vaak last te hebben van houtstook.

GroenLinks maakt zich sterk voor een gezonde leefomgeving voor iedereen. Daarom overwegen wij ook op dit punt een motie!

Klimaatcrisis

Op dit moment is de klimaattop in Glasgow van start gegaan. Als GroenLinks willen we natuurlijk dat onze leiders beslissingen nemen waar onze kinderen en kleinkinderen later trots op zijn. Daarnaast realiseren we ons dat de zowel de energietransitie als het klimaatbestendig maken van de ruimte, vooral op lokaal niveau vorm moeten krijgen.

Op dit moment spelen de schaarste op het elektriciteitsnet en de stijgende gasprijs een grote rol in de lokale energietransitie. Dit betekent volgens GroenLinks Leeuwarden dat we vol moeten blijven inzetten op isolatie en energiebesparing. We zijn dan ook blij met de uitbreiding van de aanpak energiecoaches. Bespaarde energie is immers nog steeds de beste oplossing van het klimaatprobleem; zowel financieel als milieutechnisch.

Circulair bouwen 

Als we een circulaire economie willen, die zuinig is met grondstoffen en op schone energie draait, moet een omslag worden gemaakt in de bouw. Even een paar feitjes. De bouwsector in Nederland verbruikt 50 procent van de grondstoffen, produceert 40 procent van het afval en gebouwen zijn met 35 procent de grootste bron van CO2-uitstoot. We willen het college daarom aansporen om circulair bouwen als uitgangspunt te hanteren voor de duizenden huizen die de komende jaren in Leeuwarden en de dorpen worden gebouwd. We kunnen veel meer huizen modulair bouwen, zodat ze  weer uit elkaar kunnen worden gehaald als de woonvraag verandert. Daarnaast is  bouwen met hout veel duurzamer dan bouwen met beton. GroenLinks zegt daarom: niet stoken met hout, maar bouwen met hout!

Bomen

En na houtstook en bouwen met hout komen we natuurlijk bij de bomen. De uitwerking van motie ‘Samen maken wij Leeuwarden Groener’ die wij als GroenLinks samen met PvdA, CDA, D66 en PvdD bij de jaarstukken indienden zien wij terug in deze begroting. In die motie vroegen wij het college om tot een plan te komen en daarvoor geld uit te trekken voor de aanplant van bomen in de hele gemeente en het herinrichten en vergroenen van de binnenstad. Daar zijn we natuurlijk blij mee. Toch hebben wij ook het beeld dat de komende jaren nog veel grotere stappen nodig zijn, als we Leeuwarden echt klimaatbestendig willen maken. Kan de wethouder aangeven of er op dit punt voldoende middelen beschikbaar zijn of dat er de komende jaren meer nodig is?

Tot slot voorzitter. Voor GroenLinksLeeuwarden is groen doen in gezamenlijkheid de manier om tot meer gezondheid, welvaart, kansen en daarmee tot meer welzijn en bestaanszekerheid te komen. Wij nodigen iedereen uit om daar samen met ons aan te werken. Nu en in de toekomst. En daarmee kom ik tot het eind van mijn eerste algemene beschouwingen.